İlk Müslüman Türk Devleti hangisidir?

Mustafa ALİCAN cevapladı

İlk Müslüman Türk Devleti hangisidir?

İlk Müslüman Türk devletinin hangi devlet olduğu konusu tartışmalıdır. Öncelikle bunun altını çizmek gerekir. Bununla birlikte, eskiden beri Karahanlıların (840-1212) ilk Müslüman Türk devleti olduğu yönünde genel bir yargının bulunduğunu da belirtelim. Son zamanlarda bu bilginin tadil edilmesine dönük bazı girişimlerin bulunduğu ve Müslüman olan ilk Türk devletinin Karahanlılar değil de İtil Bulgarları (7-10. yüzyıllar) olduğu şeklinde bir değerlendirmenin yaygınlık kazanmaya başladığı da görülmektedir. Fakat burada göz ardı edilen bir husus vardır. Hem Karahanlılar hem de İtil Bulgarları, devletleşme bakımından önemli aşamalar kaydetmiş oluşumlar durumundayken İslâm dairesine girmiş ve bu şekilde “Müslümanlaşmış Türk devletleri” haline gelmişlerdir. Dolayısıyla her iki devletin de “ilk Müslüman devleti” olarak nitelendirilmeleri bir yönüyle hatalıdır. Bunlar olsa olsa İslâmlaşmış Türk devletleri olarak görülebilirler.

Peki ilk Müslüman Türk devleti hangisidir? Bu soruya duraksamadan “Tolunoğulları” (868-905) cevabını verebiliriz. Abbâsîlere bağlı siyasî yapılanmalardan biri olan ve zaman içerisinde bağımsızlaşarak kendine özgü bir devlete dönüşen Tolunoğulları, Müslüman Türkler tarafından kurulmuş olup bu haliyle ilk Müslüman Türk devleti olarak tavsif edilmeyi ziyadesiyle hak eden ilk siyasî yapılanmadır. Kronolojik olarak gerek Karahanlıların gerekse İtil Bulgarlarının İslâmî bir temsil elde ettiği dönemden öncesine tarihlenebilmesi bir tarafa, kuruluşundan itibaren İslâmî bir kültüre istinat etmiştir. Hem coğrafî hem de kültürel olarak İslâm dünyasının bir parçası olarak “doğmuş” ve yaşamıştır. Yine yıkılışına kadar da bu özelliğini muhafaza etmiştir. Dolayısıyla ilk Müslüman Türk devletinin Tolunoğulları olduğunu söylemekte bir sakınca yoktur. 

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.
Cevaplayan Hakkında
Mustafa ALİCAN

Lisans ve Doktora eğitimini Ege Üniversitesi'nde tamamlayan orta çağ tarihçisi Mustafa Alican, Muş Alp Arslan Üniversitesi'nde doçent doktor olarak Öğretim üyeliği yapmaktadır. Aynı zamanda akademik bir yayın olan Tarih Okulu dergisinin genel yayın yönetmenidir. Makale, çeviri, eleştiri ve yorum yazıları çeşitli yayın organlarından yayınlanan Mustafa Alican'ın yayımlanmış 5 kitabı bulunuyor.

KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun