Tuğrul bey nasıl hükümdar oldu?

Cihan PİYADEOĞLU cevapladı

Tuğrul bey nasıl hükümdar oldu?

Bu soruya tam manasıyla cevap verebilmek için 1025 tarihinde gerçekleşen Semerkand Görüşmesi’ni hatırlatmak gerekiyor. Selçuk’un ölümünden (1007 veya 1009) sonra ailenin başına geçen oğlu Arslan Yabgu, Karahanlı Ali Tegin ile ittifaka gidip iyice güçlenince bölgenin gerçek efendileri olan Karahanlı Yusuf Kadır Han ile Gazneli Mahmud duruma müdahale etme gereği duymuştu. Bu sebeple bahsetmiş olduğumuz ikili Semerkand’ta bir görüşme gerçekleştirdi. Buradan Arslan Yabgu ve Ali Tegin’in bertaraf edilmesi kararı çıktı. Gazneli Mahmud, Arslan Yabgu’yu bir ziyafete davet ederek onu yakalattı, daha sonra da hapsettirdi. Esaretten kurtulamayacağını anlayan Arslan Yabgu, ailenin hakimiyet sembolü olan ok ve yayı yeğenleri Tuğrul ve Çağrı Bey’e göndererek liderliği onlara bırakmıştı. Liderlik her ne kadar Tuğrul ve Çağrı’ya geçmişse de sıkıntılı bir yaşam sürdürmeye devam etmişlerdi. Çünkü bu dönemde Gazneli Mahmud ve Ali Tegin onlar üzerinde baskı kurmuş, hatta onlar üzerine asker sevk etmişti. Gazneli Mahmud’un ölümüyle (1030) kısa da olsa rahat bir nefes alan Selçuklular’a Harizmşah Altuntaş tarafından Harizm’de yaşama izni verilmiş, onun oğlu Harun da bu izni genişleterek devam ettirmişti. Ancak bağımsızlık amacı güden Harun’un Gazneliler tarafından öldürülmesiyle birlikte Harizm’de kalamayan Selçuklular, 1035 tarihinde Horasan’a göçmüşlerdi. Aslına bakıldığında onların asıl hikayesi de bundan sonra başladı. Gazneli Sultanı Mesud bu göçü bir oldu-bitti kabul ederek Selçuklular’ın üzerine bir ordu gönderdi. Ancak sonuç beklediği gibi olmamış, savaşı kaybeden Gazneliler, Selçuklular ile barış imzalamak zorunda kalmıştı. Anlaşma şartları gereği Tuğrul, Çağrı ve Musa Yabgu, küçük de olsa idari anlamda özerklik kazandı. Ama 1035’de başlayan mücadele süreci Dandanakan Savaşı’na kadar devam etti. Dandanakan Savaşı kazanan Selçuklular, Merv’de bir kurultay toplayarak devletlerini kurmuş, hâkim bulundukları toprakları da hanedan mensupları arasında paylaştırmıştı. Diğer bir ifadeyle eldeki topraklar üçe bölündü. Bu kurultayda alına bir diğer kara ise Tuğrul Bey adına “Horasan Emîri” unvanıyla hutbe okutulmasıydı. Böylece Tuğrul Bey, yeni kurulan Büyük Selçuklular Devleti’nin ilk hükümdarı olarak kabul edilmişti. Bununla birlikte Çağrı Bey ve Musa Yabgu, hâkimiyet bölgelerinde kendi adına para bastıracak ve hutbe okutacaktı. Ancak dışarıdan bakanlar için Tuğrul Bey, tüm ülkenin sultanı idi.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.
Cevaplayan Hakkında
Cihan PİYADEOĞLU

Ortaçağ tarihçisi olan Cihan Piyadeoğlu İstanbul Medeniyet Üniversitesi'nde profesör doktor kadrosunda öğretim üyesi olarak Büyük Selçuklu Devleti özelinde çalışmalarını sürdürmektedir. Arapça ve Farsça bilen Piyadeoğlu'nun yayınlanmış 3 kitabı bulunuyor.

KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun